Το "Λιμάνι της Αγωνίας" έχει καθιερώσει, εδώ και πολλά χρόνια, την έκδοση ενός θεματικού ημερολογίου με ιστορική - επιστημονική τεκμηρίωση για την πόλη του Πειραιά. Αυτή την φορά κάνει την έκπληξη. Και με το ημερολόγιό του για το 2010 «Ο Πειραιάς αθλείται και θυμάται…», πιάνει το νήμα που συνδέει την κοινωνία του μεγάλου λιμανιού, και την οικονομική του ανάπτυξη, με τη συγκρότησή του και την εμφάνιση των πρώτων αθλητικών σωματείων. Της χώρας, όχι της πόλης μόνο.

Εισαγωγικά διαβάζει κανείς πως το φετινό ημερολόγιο «ασχολείται με τον αθλητισμό στην πόλη, χωρίς να φιλοδοξεί να αποτελέσει μια εγκυκλοπαίδεια των αθλητικών πεπραγμένων του Πειραιά». Και όμως, μόνο και μόνο μια πρώτη ματιά στο χρονολόγιο που παρατίθεται στην αρχή του ημερολογίου, φτάνει για να θυμίσει σε έναν ελάχιστα σχετικό με τον αθλητισμό αναγνώστη, ότι εδώ, στον Πειραιά, ιδρύθηκε το πρώτο αθλητικό σωματείο της Ελλάδας. Για την ακρίβεια, στο (Νέο) Φάληρο. Το 1885 ιδρύθηκε εκεί ο Όμιλος Ερετών Φαλήρου, που τρία χρόνια αργότερα το 1888, μετακόμισε στο υπέροχο κτηριάκι που στεγάζεται ακόμη στο Πασαλιμάνι, μετονομαζόμενος σε Όμιλο Ερετών.

Από τον Πειραϊκό, στον Εθνικό και τον Ολυμπιακό

Περισσότερο ή λιγότερο γνωστά ονόματα που οροθετούν την κοινωνική και αθλητική ιστορία της πόλης, αλλά και της χώρας γενικότερα, συναντά κανείς στις σελίδες του ημερολογίου του Λιμανιού της Αγωνίας. Από τον Πειραϊκό Σύνδεσμο, που ιδρύθηκε το 1894, από μουσικόφιλους, μέχρι τον Εθνικό Όμιλο Φιλάθλων Πειραιώς - Φαλήρου, τον γνωστό Εθνικό, που ιδρύθηκε το 1923, από τη συγχώνευση των σωματείων Φαληρική, Πειραϊκός και Γιάνγκ Μπόις. Και πριν φτάσουμε στο 1925, έτος ίδρυσης του Ολυμπιακού Συνδέσμου Φιλάθλων Πειραιώς (απʼ τη συνένωση των προϋπαρχόντων Αθλητικού και Ποδοσφαιρικού Συλλόγου Πειραιώς και Ποδοσφαιρικού Ομίλου Φιλάθλων Πειραιώς), διαβάζοντας κανείς το ημερολόγιο θυμάται, ή μαθαίνει, πως στα τέλη του 19ου αιώνα, είχε ιδρυθεί στο λιμάνι του Πειραιά ο Όμιλος Ποδηλατών Πειραιώς, ότι στους Ολυμπιακούς του 1896 είχαν διεξαχθεί τα αγωνίσματα της κολύμβησης στο λιμάνι της Ζέας και στο Ποδηλατοδρόμιο του Νέου Φαλήρου, η ποδηλασία και το τένις.

Ατέλειωτες οι πληροφορίες και τα πρόσωπα που περνούν μέσα από τις σελίδες του ημερολογίου. Κάποια ονόματα γνωστά, οι Ανδριανοπουλαίοι, ο Πέτρος Καπαγέρωφ, οι Πειραιώτες ιστιοπλόοι Ολυμπιονίκες, Οδυσσέας Εσκιτζόγλου, Γιώργος Ζαϊμης, και αργότερα Άρης Ραπανάκης και φυσικά Τάσος Μπουντούρης. Αλλά και ονόματα άγνωστα: ο Μ. Φιλιάκος του Πειραϊκού, που είναι ο πρώτος αθλητής που με 10'8, έσπασε το φράγμα των 11' στα 100 μέτρα ή ο Ανδρέας Ζιρώ του Ιστιοπλοϊκού Ομίλου Πειραιώς, που είναι μάλλον ο μοναδικός Έλληνας αθλητής που έλαβε μέρος το 1948 στην πρώτη μεταπολεμική Ολυμπιάδα στο Λονδίνο. Βεβαίως, ανάμεσα σε όλα αυτά, γνωστά και άγνωστα ξεχωρίζει η φυσιογνωμία του μεγάλου Γρηγόρη Λαμπράκη.

Λίγοι θυμούνται πια ότι το Ποδηλατοδρόμιο μετονομάστηκε σε «Στάδιο Γεώργιος Καραϊσκάκης» το 1956. Ακόμη λιγότεροι ότι το 1959 ο αρχιτέκτονας Δημήτρης Φατούρος, σχεδιάζει το πρώτο κλειστό κολυμβητήριο της χώρας, της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων, έργο σταθμό, από αθλητική και αρχιτεκτονική άποψη. Και βέβαια πολύ λίγοι, φαντάζομαι, ότι είχαν την τύχη να έχουν συγκεντρωμένες τις πληροφορίες για τις δεκάδες των αθλητικών σωματείων που ιδρύθηκαν, λειτούργησαν και λειτουργούν στις γειτονιές του Πειραιά. Δεν είναι τυχαίο που ακόμη και σήμερα η Ένωση Ποδοσφαιρικών Σωματείων Πειραιά, είναι η μεγαλύτερη σχετική Ένωση της χώρας.

Των αστών, των εργατών, αλλά και των διανοουμένων

Σε μια τέτοια έκδοση, φυσικό είναι, κεντρική θέση να διατηρούν πληροφορίες κάθε μορφής για τον μεγαλύτερο Σύλλογο της χώρας, τον Ολυμπιακό. Εντυπωσιάζει όμως το γεγονός ότι, χωρίς το ημερολόγιο του Λιμανιού της Αγωνίας να σνομπάρει τους παλαιότερους και πιο σύγχρονους αθλητικούς ήρωες, τον Βάζο και τον θρυλικό Μουράτη, μέχρι τον Σιδέρη, το Δεληκάρη ή τον Υβ, δεν παραλείπει να φωτίσει την ιδιότυπη εξέλιξη στην ιστορία του «Θρύλου», που παρακολουθεί, άλλωστε, την ιστορία της πόλης: από μια πρωτοβουλία των αστών του Πειραιά, που έτσι θέλησαν να δώσουν μια απάντηση στην Αθήνα και τον Παναθηναϊκό, ο Ολυμπιακός έγινε γρήγορα το σωματείο κυρίως των εργατών στις βιομηχανίες και λιμάνι της πόλης, ο «Θρύλος» των εργατικών γειτονιών της.

Ακόμη πιο πολύ εντυπωσιάζει η σπάνια πληροφορία για τον πολιτιστικό και κοινωνικό ρόλο του Ολυμπιακού. Η πολιτιστική ηγεμονία του, διαβάζω κάπου στο ημερολόγιο, «διαφαίνεται και απʼ την αλληλογραφία με το Λογοτεχνικό - Καλλιτεχνικό Όμιλο του Πειραιά», που στεγαζόταν και αυτός στην λέσχη του Ολυμπιακού. Άλλωστε, στο Αρχείο του Ολυμπιακού, βρίσκουμε επιστολή όπου γνωστοποιείται από τον Λογοτεχνικό Κύκλο, διάλεξη του Άγγελου Σικελιανού, αλλά και επιστολή της Μαρίκας Κοτοπούλη, η οποία κανονίζει παράσταση στον Πειραιά για τα μέλη και τους φίλους της ομάδας!

Η ιστορία ιδιαίτερα του Εθνικού, στο κολύμπι και το πόλο, των ναυτικών αθλημάτων της πόλης, της εμφάνισης αθλητριών στους στίβους και φυσικά σπάνιες φωτογραφίες συμπληρώνουν αυτή την εξαιρετική έκδοση.

Για να επιβεβαιωθεί και με αυτό το τεκμήριο η αξία της 12χρονης πολύπλευρης, όχι στενά δημοτικό - πολιτικής - δράσης και προσφοράς του «Λιμανιού της Αγωνίας».